Etykiety, które znajdziemy na opakowaniach produktów spożywczych stanowią cenne źródło wiedzy o produkcie i pomagają nam dokonywać świadomych wyborów żywieniowych. Przed zakupem produktu warto spojrzeć na etykietę i przeczytać to, co jest na niej zamieszczone. Dzięki temu możemy mieć pewność czy dany produkt spełnia nasze oczekiwania lub potrzeby. Jest to szczególnie ważne jeżeli konieczne jest zastosowanie konkretnej diety lub unikanie, bądź zwiększenie spożycia niektórych składników.

Producent ma obowiązek umieszczania na etykiecie informacji o produkcie w sposób zrozumiały, wyraźny i czytelny. Z kolei my mamy prawo wiedzieć, co kupujemy, ile waży dany produkt, co dokładnie zawiera, kto i z czego go wyprodukował.

Dlaczego warto czytać etykiety?

Czytanie etykiet powinno być nawykiem. Możliwość dokonania świadomego wyboru daje większe szanse na rozwinięcie prawidłowych nawyków żywieniowych i uniknięcie rozwoju nadwagi czy otyłości oraz chorób dieto zależnych. Często nadmierna konsumpcja wynika z niewiedzy.

Po zapoznaniu się z ilością kalorii, tłuszczu czy cukru w danym produkcie, możemy zdecydować czy jest on dla nas odpowiedni lub jaka porcja będzie właściwa, by wkomponować się w zapotrzebowanie na składniki odżywcze tak, aby uniknąć ich nadmiaru.

Dzięki informacjom na etykiecie możemy również porównywać produkty różnych producentów lub unikać alergenów, na które jesteśmy uczuleni.

Co powinno znaleźć się na etykiecie produktu?

Oznakowanie produktów spożywczych podlega szczegółowym regulacjom prawnym. Przede wszystkim informacje zawarte na etykiecie nie mogą wprowadzać nas w błąd. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami wiemy,, że aby napisać na opakowaniu „masło” produkt musi zawierać min. 82% tłuszczu zwierzęcego, a oliwa „virgin” musi być pozyskiwana w bardzo konkretny sposób z odpowiedniego surowca.

Takie prawo ma na celu chronić konsumentów i zapewnić bezpieczeństwo żywności i żywienia. Dodatkowo należy wspomnieć, że na etykiecie nie można umieszczać informacji oczywistych, które są charakterystyczne dla całej grupy produktów np. „prawdziwe masło”, „jogurt zawierający wapń”. Prawo działa jednak w obie strony – są rzeczy których na etykiecie umieszczać nie można ale są i te które obowiązkowo muszą się na niej znaleźć.

Co zmienia rozporządzenie Unii Europejskiej?

Według nowego rozporządzenia UE do tych składników zaliczamy: energię, tłuszcz, tłuszcze nasycone, węglowodany, cukry, białko, sól.

Istnieje jeszcze lista dodatkowych informacji które mogą zostać podane dobrowolnie przez producenta – zaliczamy do nich: kwasy tłuszczowe jednonienasycone, kwasy tłuszczowe wielonienasycone, alkohole wielowodorotlenowe, skrobię, błonnik oraz 14 witamin i 13 składników mineralnych.

Nic co nie znajduje się na obu listach nie może pojawić się na etykiecie (np. zawartość tłuszczów typu trans w żywności nie może zostać podana ponieważ składnik ten nie znajduje się na żadnej z list)1.

Poza podstawowymi informacjami takimi jak: nazwa, skład, wartość odżywcza czy termin przydatności do spożycia, na etykiecie mogą znaleźć się informacje dodatkowe:

  • Oświadczenie żywieniowe(na podstawie rozporządzenia 1924/2006, art. 2 ust.2 p. 4) – jest to każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że żywność ma szczególne właściwości odżywcze, ze względu na energię lub składniki odżywcze:
    • które zawiera (np. zawiera witaminę C, źródło potasu),
    • które zawiera w zwiększonej lub w zmniejszonej ilości (np. wysoka zawartość białka, o podwyższonej zawartości wapnia),
    • których nie zawiera (np. nie zawiera sodu, nie zwiera cukru).

Rodzaje oświadczeń żywieniowych

Oświadczenia są regulowane przepisami wprowadzonymi przez Unię Europejską, dzięki którym konsument ma pewność, iż oznakowania są zgodne z prawdą i naukowo udowodnione.

  • Produkt ekologiczny – to oznaczenie ściśle określają przepisy Unii Europejskiej. W Unii Europejskiej obowiązuje logo (tzw. euroliść), którym oznacza się żywność pochodzącą
    z produkcji ekologicznej i po którym można ją rozpoznać w sklepach. Wzór tego znaku można zobaczyć na stronie http://ec.europa.eu/agriculture/organic/eu-policy/logo_pl. Poza euroliściem występuje kilka innych certyfikacji – zawsze należy upewnić się, że oznaczenia są zarejestrowane – tylko to daje gwarancję, że produkt który kupujemy jest rzeczywiście z ekologicznej produkcji.
  • Oświadczenie zdrowotne oznacza każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że istnieje związek pomiędzy kategorią żywności, daną żywnością lub jednym z jej składników, a zdrowiem np. Zastępowanie w diecie tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi, lub Ograniczenie spożywania nasyconych kwasów tłuszczowych pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi1.
  • Referencyjne Wartości Spożycia (RWS, dawniej określane jako GDA) – to typowe ilości składników odżywczych, które powinny być spożywane przez większość osób w ciągu doby. Ponieważ występuje wiele różnic pomiędzy ludźmi, np. we wzroście, masie ciała i poziomach aktywności, RWS nie stanowi wartości docelowych dla poszczególnych osób, ale poziomy orientacyjne, według których można ocenić udział poszczególnych składników odżywczych na porcję danego produktu. Procent realizacji RWS może być podawany dobrowolnie na etykiecie a donosi się zawsze do uśrednionych norm dla osoby dorosłej o dziennym zapotrzebowaniu kalorycznym 2000kcal. % RWS oblicza się na ogół jako odniesienie do rekomendowanej porcji danego produktu.

 

Jak to jest z tymi tłuszczami trans?

etykiety na produktach

Producenci żywności są prawnie zobligowani do podawania wyłącznie tych informacji, które zostały podane w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, które weszło w życie 13 grudnia 2014 r. Tłuszcze typu trans nie zostały ujęte w tabelach wartości odżywczej, zatem producenci nie mogą deklarować ich zawartości bądź ich braku w swoich produktach.

Jeżeli chcesz sprawdzić, czy produkt spożywczy zawiera w swoim składzie izomery trans kwasów tłuszczowych odszukaj na etykiecie spis składników znajdujących się w produkcie („skład” lub z angielskiego „ingredients”) i  sprawdź, czy znajdziesz tam informacje „tłuszcze częściowo utwardzone” lub „…częściowo uwodornione”. Słowo „częściowo” jest tu kluczowe ponieważ właśnie w procesie CZĘŚCIOWEGO utwardzania/uwodorniania powstają niekorzystne „transy”.

Pamiętaj! Szukaj tych informacji nie tylko na produktach do smarowania, ale również na słodyczach, przetworach i daniach gotowych!

Zachęcamy do czytania i porównywania etykiet na wszystkich produktach spożywczych.

Źródła:

1. Walkiewicz A, Przygoda B. Wartość odżywcza w znakowaniu żywności a wymagania prawne Unii Europejskiej ,Hygeia Public Health 2013, 48(4): 432-435
2. http://www.zachowajrownowage.pl/pl/oswiadczenia-zywieniowe-i-zdrowotne-2/