W ostatnich latach olej kokosowy zyskał niezwykłą popularność. Od zastosowania kosmetyczno-pielęgnacyjnego aż po kuchnię. Zachwalają go celebryci i zwolennicy medycyny naturalnej głównie ze względu.  Jednak wśród lekarzy i dietetyków zdania wciąż są podzielone.

Z czym właściwie mamy do czynienia kupując olej kokosowy? Czy każdy słoik z tą nazwą, który znajdziemy w sklepie, jest taki sam?

Co kryje olej kokosowy?


Dr hab. n. farm. Hanna Mojska. Ekspert kampanii “Poznaj się na tłuszczach” prof. nadzw. IŻŻ.
Link do wideo: Co kryje olej kokosowy?

 
Kokos i wyroby kokosowe od tysięcy lat są wykorzystywane w codziennej diecie w krajach tropikalnych. Owoc kokosa otrzymuje się tam z drzewa Cocos nucifera, a jego nazwy w różnych lokalnych językach oznaczają „drzewo życia / drzewo tysiąca zastosowań”.

Palma kokosowa jest  wykorzystywana na bardzo wiele sposobów – wszystkie jej części są użyteczne. Stanowi ona ważny czynnik gospodarczo-ekonomiczny tych regionów.

Jak powstaje olej kokosowy?

Prawdziwy olej kokosowy uzyskiwany jest z miąższu dojrzałych jąder orzechów kokosowych.

Podstawową różnicą między olejami, które możemy kupić jest to w jaki sposób olej ten został uzyskany. Podobnie jak w przypadku innych olejów roślinnych możemy wyróżnić olej kokosowy rafinowany, nierafinowany oraz typu virgin.

Olej kokosowy typu virgin

Naturalny i stosowany od wieków proces produkcji oleju typu virgin z mleka pozyskiwanego ze świeżego dojrzałego miąższu kokosa obejmuje:

  • fermentację,
  • odwirowywanie lub ogrzewanie w celu odparowania wody,
  • chłodzenie1.

Ta metoda zachowuje wszystkie składniki bioaktywne, które oryginalnie znajdują się w miąższu.

Olej nierafinowany

Olej nierafinowany pozyskuje się zazwyczaj z suszonego miąższu poprzez tłoczenie na zimno. Jego jakość w znacznym stopniu zależy od jakości surowca oraz metod i środowiska suszenia.

Olej rafinowany

Olej rafinowany pozyskuje się z suszonego miąższu. Podlega on zupełnie innemu procesowi. Jest:

  • ogrzewany,
  • oczyszczany z osadów,
  • wybielany,
  • ponownie aromatyzowany,
  • czasem również utwardzany.

Te wszystkie procesy pozwalają olejowi kokosowemu dłużej pozostać świeżym. Nie zmieniają one profilu kwasów tłuszczowych. Niestety pozbawiają go większości aktywnych składników „nietłuszczowych”. Zniszczeniu ulegają: witaminy i antyoksydanty. Głównie przez ich obecność olej kokosowy może być skuteczny w łagodzeniu zmian skórnych i podrażnień2. Zastosowanie dermatologiczne oleju kokosowego jest wskazane.

Rafinacja nie wpływa znacząco na wartość oleju kokosowego, który chcemy wykorzystać do smażenia. Sam proces ogrzewania bowiem sprawi, że jedynie składniki bioaktywne ulegną degradacji.

Tłuszcze nasycone w oleju kokosowym

Powód dla którego olej kokosowy cieszył się złą sławą w krajach rozwiniętych dotyczy jego profilu kwasów tłuszczowych. Około 8% to kwasy tłuszczowe nienasycone (czyli tzw. „dobre”), a aż w 92% procentach są to kwasy tłuszczowe nasycone. Teoretycznie te kwasy, które spożywane w nadmiarze przyczyniają się do rozwoju chorób układu krążenia.

W praktyce jednak okazuje się, że nawet kwasy tłuszczowe nasycone mogą mieć różną budowę, a przez to i odmienne właściwości. Błędem więc jest wrzucanie ich do wspólnego worka.

Rozróżnia je długość łańcucha składającego się z atomów węgla. Te o średniej długości łańcucha węglowego (tzw. średniołańcuchowe) wykazują zupełnie inne właściwości niż długołańcuchowe.

Tłuszcze MCT w oleju kokosowym

Długie łańcuchy węgla charakteryzują kwasy tłuszczowe nasycone pochodzenia zwierzęcego (mięso, masło, śmietana).

Spośród 92% wszystkich kwasów nasyconych w oleju kokosowym tylko około 24-30% stanowią kwasy długołańcuchowe1, pozostałe 62-68% to kwasy o średnich łańcuchach. Kwasy te nazywane w skrócie MCT od angielskiej nazwy Medium-Chain Triglicerydes. Wykazują one odmienne właściwości niż „zwykłe” tłuszcze zwierzęce.  Proces ich trawienia i wchłaniania przebiega zupełnie inaczej.

W badaniach naukowych nie zaobserwowano negatywnego wpływu spożycia tłuszczów MCT na zdrowie3. Zakładamy, że zachowamy zdrowy rozsądek i nie będziemy ich jeść na potęgę. Tłuszcz pozostaje tłuszczem i niesie za sobą duży ładunek kaloryczny!

Cała prawda o cudownych właściwościach oleju kokosowego

Tak jak słyszy się głosy sprzeciwu wobec oleju kokosowego, tak samo można usłyszeć o wręcz cudownych jego właściwościach.

Olej kokosowy nierafinowany

W dużej mierze jest to związane ze specyfiką rodzaju kwasów tłuszczowych. Niebagatelną rolę odgrywają też substancje bioaktywne, których zawartość cechuje oleje typu virgin. Wszystkie badania kliniczne wykonywane z udziałem oleju kokosowego, które potwierdziły jego korzystny wpływ na zdrowie, obejmowały wyłącznie olej typu virgin lub nierafinowany.

Olej kokosowy rafinowany

Badania z zakresu technologicznego potwierdzają, że w olejach rafinowanych tych dobroczynnych składników jak witaminy, tokoferole i polifenole (antyoksydanty działające antyrodnikowo, przeciwzapalnie) jest „jak na lekarstwo”2. Dodatkowo jeśli na nim smażymy sami pozbywamy się tych składników i zubażamy jego wartość.

Zastosowanie oleju kokosowego typu Virgin

Jeśli olej kokosowy to tylko typu virgin. Wnioskując z dostępnych badań naukowych, olej kokosowy typu virgin wydaje się  wykazywać kliniczną skuteczność w kilku przypadkach:

  • redukowania stanu zapalnego w organizmie,
  • przyspieszania gojenia ran,
  • łagodzenia stanów zapalnych skóry,
  • zmniejszania ryzyka zakrzepów.

Nie bez kozery użyliśmy zwrotu „wydaje się” – wiele badań wciąż jest wykonywanych na modelach zwierzęcych.  Wciąż zbyt mało mamy dobrej jakości danych pochodzących z badań na ludziach, aby móc jednoznacznie podpisać się pod wszystkimi tymi korzyściami.

Jedno wiadomo na pewno – boom na olej kokosowy spowodował, że jest wszędzie. Można go kupić nawet w popularnych dyskontach za niewielką sumę. Pamiętajmy jednak,  że pozyskiwanie prawdziwego oleju kokosowego typu virgin jest mało wydajne a przez to kosztowne.  Cena tego oryginalnego i wartościowego specyfiku zazwyczaj opiewa na kilkadziesiąt złotych za słoik. Oferowane konsumentom “tanie wersje” przeszły ostry proces rafinacji i utwardzania, który nie pozostawił nic z jego możliwych dobroczynnych właściwości.

Różne tłuszcze, inne właściwości

olej kokosowy porównanie

Żródło: http://www.slideshare.net/FoodInsight/infographic-44169491

 

W naszej diecie mamy zbyt dużo tłuszczów nasyconych. Zarówno tłuszcze jednonienasycone jak i wielonienasycone są dla Ciebie korzystne. Należy pamiętać o zawartości kwasów tłuszczowych omega-3.

Jak myślisz w ilu łyżeczkach oleju mieści się dzienne zapotrzebowanie organizmu na kwasy Omega-3 (ALA)?

  • Olej rzepakowy: 1,3 łyżeczki
  • Oliwa z oliwek: ~ 15 łyżeczek
  • Olej kokosowy: nie zawiera kwasów Omega-3

Olej kokosowy ma wiele pozytywnych właściwości, ale nie jest lekiem na wszystkie dolegliwości. Jego zastosowanie również wymaga pewnej rozwagi i wcześniejszej analizy. Zadbaj o zróżnicowaną dietę bogatą w cały wachlarz tłuszczów i olejów.

Przypisy

1 Shijna Kappally et al.  “Coconut oil – a review of potential applications”, Hygeia.J.D.Med.7 (2) October 2015; 34-41

2 Prasanth Kumar PK, Gopala Krishna AG. 2015. “Physicochemical characteristics of commercial coconut oils produced in India.” Grasas Aceites 66 (1): e062

3 Vijayakumar M, et al. “A randomized study of coconut oil versus sunflower oil on cardiovascular risk factors in patients with stable coronary heart disease”, Indian Heart J. (2015),