Tłuszcze trans są uznawane za najbardziej szkodliwy dla zdrowia typ kwasów tłuszczowych. Co powinniśmy zatem wiedzieć o tłuszczach trans?

W nienasyconych kwasach tłuszczowych występuje co najmniej jedno podwójne wiązanie między cząsteczkami węgla.  Kwasy  te występują w dwóch  formach izomerycznych: cis i trans. Izomery te różnią się budową chemiczną. Prawie we wszystkich nienasyconych kwasach tłuszczowych występujących w naturze dominują wiązania typu cis.

Nienasycone kwasy tłuszczowe, w których występują podwójne wiązania w ułożeniu trans nazywane są kwasami tłuszczowymi typu trans. Wiązania typu trans w cząsteczce zwiększają temperaturę topnienia tłuszczów i powodują, że mogą one przybierać formę stałą. Są również bardziej odporne na proces utlenienia.

 

Naturalne występowanie

W naturze tłuszcze trans występują w mleku i jego przetworach (np. maśle) oraz mięsie zwierząt przeżuwających – najwięcej w wołowinie i baraninie.

Tłuszcze trans powstają w procesie technologicznym zwanym częściowym uwodornieniem, czyli utwardzaniem olejów roślinnych. Same oleje roślinne są zdrowe, ale proces częściowego utwardzania zmienia ich właściwości, przekształca konsystencję tłuszczu z ciekłej na stałą, dzięki czemu zwiększa się trwałość olejów.

W tej przetworzonej postaci tłuszcze trans stosowane są w celu przedłużenia czasu przechowywania produktów oraz w produkcji wyrobów piekarniczych, takich jak krakersy, ciasta, ciastka, słodycze a także w jedzeniu typu fast food.

Opinia EFSA

Według dostępnych obecnie analiz naukowych oraz w opinii Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) nie można stwierdzić różnic w działaniu na ludzkie zdrowie kwasów trans pochodzenia zwierzęcego i pochodzenia roślinnego[1].

Tłuszcze trans oddziałują niekorzystnie na wiele procesów metabolicznych, powodując m.in. podwyższenie poziomu tzw. złego cholesterolu LDL we krwi, co sprzyja rozwojowi miażdżycy i zawałom serca.

Eksperci zwracają uwagę na istotną kwestię jaką jest konieczność uregulowania prawnego w zakresie  stosowania tłuszczów trans w produktach spożywczych. Zgodnie z  unijnymi przepisami prawnymi (rozporządzenie 1169 obowiązujące od 13 grudnia 2014 r.), nie ma możliwości podawania w informacji o wartości odżywczej żywności zawartości izomerów trans kwasów tłuszczowych.

Sytuacja prawna w Polsce

W Polsce wciąż jeszcze nie ma także wspólnych uregulowań prawnych dotyczących dopuszczalnej zawartości izomerów trans w produktach spożywczych, a tym samym kontroli ich zawartości.

W związku z faktem występowania na polskim rynku produktów w tym samym segmencie zarówno z tłuszczami trans,  jak i bez nich, umieszczanie na etykietach produktów spożywczych informacji o ich zawartości pozwoliłoby konsumentom dokonywać świadomych wyborów. Co w konsekwencji mogłoby przyczynić się do zmniejszenia ryzyka chorób układu krążenia.

Warto zaznaczyć, że coraz więcej krajów na świecie podejmuje działania mające na celu podwyższenie bezpieczeństwa i wartości żywieniowej produktów spożywczych, nakładając ograniczenia zawartości izomerów trans w produktach spożywczych, dlatego ważne byłoby, aby również w Polsce podjęto takie kroki.

Dobre praktyki producentów margaryn

Przykładem dobrej praktyki w zakresie zwiększania bezpieczeństwa żywności są producenci margaryn. Od wielu lat dokładają wielu starań, by zapewnić swoim konsumentom najwyższej jakości produkty, które odpowiadają współczesnym rekomendacjom żywieniowym.

Jednocześnie opowiadają się za znakowaniem wszystkich produktów, będących źródłem tłuszczów trans, w których przekroczony kwasy tłuszczowe trans stanowią więcej niż 2% tłuszczów.

Podstawą dokonywanych samoregulacji produkcji margaryn jest Kodeks praktyk IMACE (the European Margarine Association). Zgodnie z nim maksymalna zawartość kwasów trans w margarynie została ustalona na poziomie 2% na bazie tłuszczu.

Margaryna w porównaniu do masła

W większości margaryny dostępne na rynku polskim zawierają śladowe ilości kwasów tłuszczowych trans tj.: ok. 1% lub poniżej na bazie tłuszczu, co określane jest jako „praktycznie nieobecne”, a więc nieszkodliwe dla zdrowia. Dla porównania zawartość naturalnie występujących tłuszczów trans w maśle wynosi ok. 4-5% na bazie tłuszczu.

 

Przypisy

[1] EFSA Panel on Dietetic Products N and A (NDA) Opinion of the Scientific Panel on Dietetic products, nutrition and allergies

[NDA] related to the presence of trans fatty acids in foods and the effect on human health of the consumption of trans fatty acids www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/81.htm